Diyarbekirli Samo’nun Hazinses’inin hikâyesi! / Şeyhmus Diken

| August 26, 2016

Diyarbekirli Samo’nun Hazinses’inin hikâyesi! / Şeyhmus Diken

 

samihazinses“Bir Gül gibi kıvraktır

 Bülbül gibi şakraktır

 Aşk bana ızdıraptır

 Yeter ağlatma beni”

14 yıl önce ölümünden hemen sonra, 2002’de yazdığım yazının son paragrafında demiştim ki: “Diyarbekirliydi, Ermeniydi, hazin sesliydi ve Samo’ydu. Belki de ardından söylenecek şarkısını yıllar evvel mezar taşına kendisi kazımıştı. Duyan ağlar, gören ağlar, böyle bahtı karalıya.”

Diyarbekirli Samo’nun Hazinses’inin hikâyesi!

Diyarbekirli Samo’nun Hazinses’inin hikâyesi!

 

Eski Diyarbekir’in Pîran (Dicle) ilçesinin Herêdan (Türkçeleştirilmiş adı; Kırkpınar) köyündendir ve Gâvur Mahallesi’nin yazarı Mıgırdiç Margosyan’ın da köylüsüdür, baba Mıgırdiç ve ana Enna’nın oğlu Samuel Uluçyan (Sami Hazinses). 1915 soykırımından kurtulan Mıgırdiç, Diyarbekirlilerin tabiriyle “Maraşal” namı diğer “Daşçı Zifqar”ın oğludur Samo.

“Daşçı Zifqar”

“Daşçı Zifqar”

Film artisti olmadan önce de 1927 yılında Pîran’dan sökün edip Diyarbekir’in Xançepek Mahallesi’ne yerleştikten sonra çocukluk ve gençlik yıllarında mukallitliği, espri yeteneği, şakacılığıyla arkadaş ve mahalleli çevresinde ünlenmiş biridir.

1940’lı yılların sonuna doğru bir yandan Diyarbakır’ın musiki ekolu Celal Güzelses’in başkanlığını yaptığı Diyarbakır Musiki Cemiyeti’nin icra heyetindedir Sami Hazinses. Diğer yandan da şehrin eski ve usta Ermeni sanatkârları gibi puşicilik sanatını sürdürmektedir.

 

Annesi Enna Uluçyan

Annesi Enna Uluçyan

Evleri, şehrin Ermeni tebaasının katliamdan sonra sığındığı Surp Giragos Ermeni Kilisesi’nin bulunduğu Hasırlı Mahallesi, namı diğer Xançepek, namı en bakî Gâvur Mahallesi’ndedir.

Akşam saatlerinde ya da günün fırsat bulduğu saatlerinde mahallenin bir sokağına birilerinden gizlenerek “kaçamak” yapmaktadır Sami.

İşte yine görünmüştür sokağın başında Sami! Dayamış ağzını ahşap kapının şakşakosunun (kapı tokmağının) altındaki Miteloğlu Anahtarı ile açılan kilidinin derin oyuğuna, kendisinin ve sevdiğinin duyacağı kısık sesle ve ismiyle çağırmaktadır sevgilisini: “Güüül, Güül, Gül…” diye.

Örtülü kapının avlu yakasından, sese yanıt gelmiştir. “Efendim”, diye.

“Nefesini, sesini, soluğunu üfle Gül. Ciğerlerim bayram etsin. Bak ağzımı dayamışım kilidin deliğine, hadi” demektedir Sami. Sevdiğinin, Gül’ünün nefesini doyunca ciğerine çeken Sami kısa ve dingin sohbetten sonra o günkü “gıdasını” almış vaziyette ayrılır sevdiğinin evinin olduğu sokaktan.

 

Bilenler derler ki; sesinin tılsımından ve yanıklığından bir de halkının çektiği acılardan almıştır Hazinses soyadını. Ve şehrini, Diyarbekir’i, öyle sanıldığı gibi “iş gailesi” ile değil! “Bir Sevgili Gül” için terkidiyar etmiştir. Olmayacak bir aşkın, duasına âmin demenin zor olacağının farkındadır Sami.

 

“Bir Gül için terk ettim

 Ben Diyarbekir’i

 Yeter bu cilve, naz

 Yeter ağlatma beni” diyerek.

Sadece bir şarkı sözüyle mi yetinmiştir Sami? Değil elbet!

 

Fotoğrafta sağda  çocuk Sami Hazinses

 

Diyarbekirliler kenti çepeçevre kuşatan şehrin binler yıllık kadim surlarına “Beden”derler.

Kutsal kitaplarda yer alan ve kutsiyetine bütün dinlerin biat ettiği nehirleri Dicle’ye de“Çay” derler.

“Çayönüne gidelim”, “Çay Karpuzu yetiştirelim” sözleri bu manadadır. Yine kendine has bir kulaç atma tekniği olan “Çay Yüzgeci” denilen bir yüzme tarzı da “çay” vurgusunun bir başka göstergesidir.

İşte bu baptan hareketle Sami’nin yine hazin ve hüzünkâr sesiyle yazıp bestelediği“Çaya İner Ağlarım” şarkısının sözleri Gül’e, Gül’üne olan sevdasının çarpıcı örneğidir.

Mesela şimdilerde adeta unutulan ve kentin sevdalı ihtiyarlarının belleğinde olan şarkının her dörtlüğünde Gül’ünün adının vurgulandığı unutulmuş dizeleri şöyledir:

“Çaya iner ağlarım
Gülü deste bağlarım.
Yârimi sıtma tutmuş
Gül’üm için yanarım.

Çaya iner ağlarım
Gülü deste bağlarım.
Biri öz kendim için
Biri’n Gül’e yollarım

Çaya indim susuzum
Kaç gündür uykusuzum.
Girsem Gül’ün koynuna
Elim durmaz huysuzum

Çaya indim Gül için
Bilmem bu aşk ne için.
Gül’ümü koparmışlar
Ağlarım Gül’üm için…”

Bu sebeple metnin girişinde bir dörtlüğünü paylaştığım ve ömrünün son demine kadar “Gül”ünün aşkıyla yazdığı şarkı sözlerinin bugüne kalanıdır belki de Sami’nin ve ona Hazinses soyadını koydurtmaya vesile olan katliamdan kurtulmuş bir Ermeni’nin mümkünatı olmayan sonuçsuz aşkının hikâyesi!

Peki, bunca “Gül” kelamından sonra Sami’nin biricik “Gül”ü kimdi, neyin nesiydi diye aklınıza gelebilir.

Gül hakkında iki rivayet var. İkisi de o yıllarda Diyarbekir’de hükümet tabipliği yapan Doktor Tevfik Baykara’da kilitleniyor. Kimi kaynaklara göre Gül, Doktor Baykara’nın iki güzel kızından biridir. Kimilerine göre de Gül, evin hizmetkâr kızıdır. Hangisi doğru olursa olsun Gül, Sami’nin aşkıdır.

“Bir gün kalırsam sensiz

 Ömrüm geçer neşesiz

 Sen de yaşama bensiz

 Yeter ağlatma beni”

Dedik ya! Hazin seslidir. Hazinses soyadını boşuna kendine yakıştırmamıştır.

İşte bir başka kanıtı: Sami’nin gönlüyle olmasa da çok sevdiği biricik kızkardeşi Mari, yine şehrin Ermeni tebaasından Gewro’ya sevdalıdır. Mari ile Gewro evlenirler. Kader bu ya! Mari bir süre sonra kırklı yılların onulmaz illeti verem (tüberküloz) hastalığına yakalanır. O yıllarda Ankara, İstanbul; Diyarbekir’e hayli uzaktır. Eşi Gewro, Mari’yi tedavi için Beyrut’a götürür. Çare olmaz. Ölüm haberi gelir. Tek bacı, güzeller güzeli Mari’nin üzerine Samo bir beste yapar. Dillere düşer “Valla Hasta Düştüm” bestesi.

Aman hasta düştüm gurbet elde
Vallah su verenim yoktur
Sılada anamın babamın haberi yoktur
Gönder beni sılama, vala gurbette kimsem yoktur

Yetiş anam imdada valla bu yara beni harap etti
Anam, anam garip anam.

Valla doktorlar bana dedi
Dön artık çaren yoktur
Sağdan sola dönemem, vala ızdırabım pek çoktur

Döneceğim doktor beyim 

Billah takatim yoktur
Yetiş anam imdada, 

Valla bu yara beni harap etti

Yıllar sonra Ankara radyosu sanatçı ve derlemecilerden kemani Hasan Özçivi plağa kendi adıyla okusa da, bilenler bilir ki hikâyenin aslı budur.

Hikâyeyi doğrulayan ince bir ayrıntı daha var ki o da şu; “Hasta Düştüm” parçasını plağa kaydeden Hasan Özçivi dahil, sonraki yıllarda bütün okuyucular “Aman bu yarbeni harap etti” diye yorumlamışlar. Çünkü derleme öylece ve yanlış yapılmış. Aslolan, doğrusu şudur harap eden “yar” değil onulmaz verem “yara”sıdır.

Hikâyenin tanığı, Samo’nun kızkardeşi Mari ile eniştesi Gewro’nun oğlu, yani Sami’nin yeğeni Kör Cocê’dir. Asıl adı Coşkun’dur Cocê’nin. Cocê’nin gözünü kaybetmesi ise ayrı hikâye. Ustası, çırak Cocê’yi bir koşu bir şeyler aldırmaya yollar. Koşarak giden Cocê yolda çamur birikintisine ayağıyla hızla dalar. O sırada yanından geçen birinin pantolonuna sıçrayan çamur üzerine, şahıs döner ve bir tokatta çocuk Cocê’yi yere devirir, yetinmez bir de tekme savurur. O tekmeyle Sami’nin yeğeni Cocê’nin bir gözü kör olur. O günden sonra Cocê’nin adı bir lakap gibi Kör Cocê kalır.

Diyarbekirliydi, Ermeniydi ve Hazin-Sesli biriydi Daşçı Zıfqar ile Enna’nın oğlu Sami Baba. İstanbul’da kendisiyle bir şekilde yolu kesişen eski hemşehrilerine “Demek Diyarbekir’e gidiyorsunuz he! Gidin ve kutsal şehrin Sur taşlarına elinizi sürün tavaf edin, benim yerime de!” derdi.

Ölünceye kadar gözlerinin feri, hep parlaklığını korudu. O mukallit ve neşeli, şişe gibi parlak ve hep kıpırdak gözlerin ardında hüzünkâr bir bakış bırakarak göçtü öte yakaya. Şarkıları, sözleri, besteleri hâla belleklerde. Ölüm yıldönümünde ruhu şad olsun…

Kendi sesi ve görüntüsüyle şarkısı:

21 Ağustos 2016 Dîyarbekir

 

turksinemasinda_42_yil_samihazinses_width300_1

Yıllar yılı Yeşilçam’da Samuel Agop Uluçyan‘ı seyrettik; çok iyi Sami Hazinses rolü oynardı.
Filmografisi (kayıtlarda bulunanlar)[Vikipedi’den]

Bitmeyen Bekleyiş 1997
Şakir Tamkeriz 1997
Leş Kargaları 1996
Zehirli Çiçek 1996
Bodyguard 1996
Sevda 1996
Dönüş 1994
Sevmek Seninle Güzel 1994
O Günden Sonra 1994
Ölüm Peşimizde 1994
Sarhoş 1994
Deliler Kudurunca 1994
İki Küçük Yaramaz 1994
Ateş Sönüyor 1994
Beklenmeyen Misafir 1994
İkimiz De Sevmiştik 1994
İnsanca Sevmek 1993
Yabancı 1993
Onu Beklerken 1993
Kırmızı Gül 1993
Çıplak 1992
Hanımın Çiftliği 1990
Aşk Filmlerinin Unutulmaz Yönetmeni 1990
Beni Mi Buldun 1990
Kiraz Çiçek Açıyor 1990
Karılar Koğuşu 1989
Aşkın Sonu 1989
Canımdan Can İste 1989
Zulüm Treni 1989
Av 1989
İstanbul 1989
Toprağın Gücü 1988
samihazinses3Ah Bir Çocuk Olsaydım 1988
Dilekçe 1988
Günah Olmasa 1987
Oyunun Kuralı 1987
Damga 1987
Ağa Bacı 1986
Ağlıyorsam Yaşıyorum 1986
Güldürme Beni 1986
Korkusuz 1986
Kurtar Yarap 1986
Ölüm Vuruşu 1986
Kahkaha Marketi 1986
Gazino Bülbülü 1985
Güllü Kız 1985
Sevgi Damlacıkları 1985
Acımak 1985
Patron Duymasın 1985
Gırgıriyede Büyük Seçim 1984
Fırtına Kemal 1984
Geçim Otobüsü 1984
Gırgıriyede Cümbüş Var 1983
Bir Zamanlar Kardeştiler 1983
Erkekçe 1983
İdamlık 1983
Can Kurban 1983
Yorgun 1983
Bizim Mahalle 1982
Buyurun Cümbüşe 1982
Soğukoluk 1982
Şıngırdak Şadiye 1982
Yürek Yarası 1982
Aşk Pınarı 1981
Hamaylı Boynundayım 1981
Kara Bahtım 1981
Ölmeyen Arkadaşlık 1981
Çile 1980
Beş Parasız Adam 1980
Gönül Oyunu / Yatak Hikayemiz 1979
Kenarın Kızları 1979
Canikom 1979
Yengen 1978
İsmet Bu Ne Kısmet 1978
Köşeyi Dönen Adam 1978
Tatlı Sevgilim Kaymaklı Lokum 1978
Fırçana Bayıldım Boyacı / Erkeklik Öldü Mü Abiler 1978
Kadınlar Hamamı 1978
Ayağında Kundura / Ceylan 1978
Sormagir Sokağı 1978
Köşeyi Dönen Adam 1978
Yara 1978
Aslan Bacanak 1977
Bizim Kız 1977
Sihirli Gözlük 1977
Babanın Evlatları 1977
Eşref 1977
Ah Dede Vah Dede 1976
Ah Bu Gençlik 1976
Analar Ölmez 1976
Bitmeyen Şarkı 1976
Oldu Olacak 1976
Sıralardaki Heyecan 1976
Sarı Necmiye / İt Adası 1975
Bahtı Kara Yarim 1975
Deli Kız 1975
Hem Seviş Hem Dövüş / Trafik Cemal 1975
Zımbala Bilal / Her Yol Sana Helal 1975
Acele Koca Aranıyor 1975
Gariban Şakir 1975
Gülşah 1975
Evcilik Oyunu 1975
Atını Seven Kovboy 1974
Almanyalı Yarim 1974
Öpme Sev 1974
Yaz Bekarı 1974
Dertler Benim Olsun 1974
Dağlar Kurbanı 1973
Acı Hayat 1973
Bitirim Kardeşler 1973
Bitirimler Sosyetede 1973
Kara Sevda 1973
Özleyiş 1973
Vurgun 1973
Anneler Günü 1973
Ezo Gelin 1973
Belalılar Şehri 1972
Kaplan Kadın Dehşet Adasında 1972
Çapkınlar Şahı / Don Juan 72 1972
Balıkçı Kız 1972
Bitirim 1972
Karamanın Koyunu 1972
Ver Allahım Ver 1972
Satın Alınan Koca 1971
Belanın Kralı 1971
Donkişot Sahte Şövalye 1971
Bebek Gibi Maşallah 1971
Keloğlan Ve Yedi Cüceler 1971
Ölüm Bana Vız Gelir 1971
Ayıpettin Şemsettin 1971
Altın Mı Aşk Mı 1971
Bayan Bacak Ve Tabanca Bıçak 1971
Fatoş Sokakların Meleği 1971
Gölgen Bile Benden Korkar 1971
Hem Döğüş Hem Seviş 1971
İşte Deve İşte Hendek 1971
Mavi Boncuk Lassi 1971
Oyun Bitti 1971
Fadime Cambazhane Gülü 1971
Seven Ne Yapmaz 1970
Maskeli Şeytan 1970
Arım, Balım, Peteğim 1970
Yumruk Pazarı 1970
Yaralı Ceylan 1970
Ah Müjgan Ah 1970
Amber 1970
Kafkas Şahini 1970
Talihsiz Baba 1970
Yaşamak İçin Öldüreceksin 1970
Kaçak 1970
İşportacı Kız 1970
Yumurcak Köprüaltı Çocuğu 1970
Şoför Nebahat 1970
Aşktan da Üstün 1970
Kadere Boyun Eğdiler 1969
Dost Hançeri 1969
Gel Desen Gelemem Ki 1969
Dağlar Kızı Reyhan 1969
Sarı Çizmeli 1969
Dağlar Şahini 1969
Tatlı Serseri 1969
Asi Kabadayı 1969
Karaoğlan’ın Kardeşi Sargan 1969
Fato / Ya İstiklal Ya Ölüm 1969
Yumurcak 1969
Kızıl Maske 1968
Hapishane Gelini 1968
Avanta Kemal Torpido Yılmaz’a Karşı 1968
Çatallı Köy 1968
Yaşamak Haram Oldu 1968
Gecekondu Peşinde 1967
Külhanbeyler Kralı 1967
Garipler Sokağı 1967
Yakut Gözlü Kedi 1966
Yarını Olmayanlar 1966
Severek Döğüşenler 1966
Kalpsiz 1966
Sokak Kızı 1966
Bir Ateşim Yanarım 1966
Buzlar Çözülmeden 1965
Veda Busesi 1965
Pantolon Bankası 1965
Şepkemin Altındayım 1965
Sevişmek Yasak 1965
İçimizdeki Boşluk 1965
Tavan Arası 1965
Çiçekçi Kız 1965
Kalbimdeki Serseri 1965
İstanbul Kazan Ben Kepçe 1965
Korkunç İntikam 1965
Dört Deli Bir Aptal 1965
Şeker Gibi Kızlar 1965
Abidik Gubidik 1964
Kızgın Delikanlı 1964
Keşanlı Ali Destanı 1964
Adalardan Bir Yar Gelir Bizlere 1964
Son Tren 1964
Şoför Nebahat Ve Kızı 1964
Cici Can 1963
Adanalı Tayfur 1963
Kendini Arayan Adam 1963
Yedi Kocalı Hürmüz 1963
Şafak Bekçileri 1963
Cengiz Han’ın Hazineleri 1962
Lekeli Kadın 1962
Çifte Kumrular 1962
Akasyalar Açarken 1962
Billur Köşk 1962
Memnu Meyva 1962
İki Çalgıcının Seyahati 1962
Biz de Arkadaş mıyız? 1962
Altın Kalpler 1961
Sessiz Harp 1961
Dikenli Gül 1961
Oy Farfara Farfara 1961
Kadın Asla Unutmaz 1961
Mahalleye Gelen Gelin 1961
Tatlı Bela 1961
Şoför Nebahat 1960
Aslan Yavrusu 1960
Can Mustafa 1960
Karacaoğlan’ın Kara Sevdası 1959
Korsan 1957
Kara Davut 1953

 

kaynak: www.kulturservisi.com

video kaynak: ATADENİZ FİLM

Category: Deneme, Köşe Yazıları, Köşe Yazıları, Sinema, Yazın

Comments are closed.